Hoe de Koran
te interpreteren?
|
Volgende richtlijnen kunnen helpen om de betekenis van Koranische
verzen te begrijpen en te bespreken:
-
Goddelijke aard van de
Boodschap
Wie de
Koran wil interpreteren en van commentaar wil voorzien, houdt er
best rekening mee dat de (oorspronkelijke, Arabische) Koran door
muslims aanzien wordt als letterlijk het 'Woord van God', zoals het
door de Aartsengel Gabriël overgebracht werd aan de Profeet
Mohamed. Muslims gaan erg zorgzaam om met de Koran. Voor hen is dit
immers niet zomaar een boek, maar een goddelijke leidraad. Het getuigt
van elementaire beleefdheid en respect voor de ander, er rekening mee
te houden dat dit Boek voor muslims een goddelijke, miraculeuze
dimensie heeft.
-
Vertaling
Het
basiswerk is de Koran zoals hij 1400 jaar geleden in het Arabisch
aan de Profeet Mohamed geopenbaard werd. Vertalingen worden niet
aanzien als de 'Koran', maar wel als een 'interpretatie van de
betekenis van de Koran door een vertaler'. Het Arabisch is een zeer
context-gevoelige taal. Woorden kunnen tientallen verschillende
betekenissen hebben. En vertalers moeten daar een keuze uit maken. Zij
doen dit vanuit hun eigen achtergrond, vanuit hun eigen maatschappij,
vanuit hun eigen religieuze overtuiging. In die optiek wordt een
vertaling van de Koran een beetje als een bron 'van horen zeggen'
beschouwd. Sommige Koranvertalingen zijn volgens muslims zodanig ver
verwijderd van de betekenis van de oorspronkelijke Boodschap dat de
boeken anti-Islamitisch te noemen zijn. Waakzaamheid is dus geboden. In
geval van twijfel of onduidelijkheid zit er niets anders op dan naar
het Arabisch origineel te grijpen en daar een analyse van te maken, of,
wanneer men zelf het Arabisch niet machtig is, bronnen te gaan
raadplegen die dat wel zijn. Vaak echter kan men ook zonder beheersing
van het Arabisch een goede indruk krijgen van de betekenis van het vers
door de hierna volgende richtlijnen te volgen.
-
Structurele interpretatie
Een
vers kan men niet geïsoleerd interpreteren. Een
vergelijking met het Belgisch Wetboek maakt dit duidelijk. Stel dat men
daaruit de volgende zin citeert: 'doden wordt niet bestraft', en dat
men op grond daarvan veralgemeent dat men hiermee 'bewijs geleverd
heeft' dat de Belgen ongestraft mogen moorden, want 'dat het zwart op
wit in het wetboek staat'. Dit slaat natuurlijk nergens op. Het betreft
hier immers geen algemene regel, maar een uitzondering die enkel geldt
voor wettelijke zelfverdediging. Het is integendeel zo dat in
België doden altijd bestraft wordt, behalve in een aantal
uitzonderingsgevallen. Door een uitzondering tot algemene regel te
verheffen, zou men met andere woorden precies het tegendeel beweren van
wat in werkelijkheid het geval is.
De
Koran is in dit opzicht niet anders. De Koran is een geheel van
verzen, waarvan sommige algemene regels vestigen en andere slechts
uitzonderingen omschrijven. Men kan nu eenmaal niet alles over een
thema in één enkele zin uitdrukken. Hetzelfde
thema kan in verschillende hoofdstukken aan bod komen en kan in
uiteenlopende situaties behandeld worden. Ook de samenhang met andere
thema's moet onderzocht worden. Enkel op grond daarvan kan men een
zicht krijgen op hoe algemeen of uitzonderlijk het toepassingsgebied
van de informatie in een bepaald vers wel is.
De
beste manier om de Koran te interpreteren, is dan ook door de Koran
zelf. Dit wil zeggen dat men een vers interpreteert door het te
bestuderen in zijn samenhang met andere verzen. Deze aanpak noemt men
in het Arabisch "al-Qur'ân
yufassiru bac
duhu bac dan" (verschillende delen
van de Koran verklaren elkaar). Een tweede vaak gehanteerde methode
wordt in het Arabisch omschreven als "yuhmal al-mutlaq
`alâ al-muqayyad" (algemene uitdrukkingen moeten
geïnterpreteerd worden in het licht van kwalificerende meer
gedetailleerde uitdrukkingen). Dit betekent dat het soms mogelijk is
een vers meer in detail te verklaren op grond van informatie vervat in
een ander vers.
-
Omstandigheden
De
Koran werd niet in één keer geopenbaard, maar
gedurende een periode van meer dan twintig jaar. Wanneer muslims zich
in bepaalde situaties bevonden, werden daarover verzen geopenbaard. Het
is essentieel daarop een zicht te hebben. Immers, zonder deze
informatie zit men met een regel waarvan men het precieze onderwerp
niet kent. Zo bevat de Koran een bepaald vers dat op het eerste zicht
handelt over de strijd tegen ongelovigen. Het vers betekent echter niet
dat men de ongelovigen moet bestrijden, maar werd geopenbaard naar
aanleiding van een oorlog met een vijand die ongelovig bleek te zijn.
Uit analyse van de omstandigheden blijkt dat het vers informatie geeft
over de Islamitische krijgswet en over hoe men een vijand
op het slagveld moet behandelen, en dat het dus helemaal niet gaat over
hoe men ongelovigen
moet behandelen. Een
duidelijk zicht op de historische omstandigheden van openbaring is
noodzakelijk wil men kunnen uitmaken waarover het vers nu precies
handelt. Dergelijke informatie kan men vinden in de betere
Tafsirs (Korancommentaren).
-
Sunnah van de Profeet Mohamed
Muslims
beschouwen de Koran als het letterlijke Woord van God.
Daarnaast is er ook de Sunnah, het geheel van
handelingen en uitspraken van de Profeet Mohamed, zoals ze door God
geïnspireerd werden. Profeten worden beschouwd als
rolmodellen, hun leven en hun uitspraken worden aanzien als de
praktische toepassing van het Woord van God. Daarom is de Sunnah
een belangrijk hulpmiddel om verzen uit de Koran te begrijpen. Nagaan
wat de Profeet Mohamed over zulke situaties zei, kan aangeven in welke
richting het vers moet begrepen worden. Het is echter zo dat enkel deze
uitspraken en handelingen die de Koran volgen, aanvaard worden.
Uitspraken of handelingen die in strijd zijn met de Koran, worden
beschouwd als wellicht onjuist opgetekend, en kunnen dus niet gebruikt
worden om een Koranisch vers te weerleggen of om de betekenis ervan in
een richting te sturen die strijdig is met het algemene Koranisch
model.
-
Opinie van de Fuqaha
Fuqaha is het meervoud van faqih,
d.i. een legalist, een expert inzake Islamitische jurisprudentie (fiqh,
de wet). Net zoals het in het Westen niet volstaat een wetboek in de
kast te hebben om jurist te zijn, of een Bijbel gelezen te hebben om
zichzelf theoloog te noemen, vereist het in de muslimwereld ook vele
jaren van hogere studies alvorens men een expert is in
Koraninterpretatie. Als leek in dergelijke zaken, is bescheidenheid en
besef van de beperktheid van eigen kunde en kennis dan ook op zijn
plaats. Het kan zeer leerzaam zijn de interpretaties en standpunten van
een paar muslimgeleerden, liefst uit verschillende scholen, door te
nemen om extra informatie over een vers te bekomen. Hou er wel rekening
mee dat hetgeen geleerden zeggen geen onfeilbare bron van informatie
is, maar slechts opinies zijn. Verschillende geleerden kunnen tot
verschillende interpretaties komen. Het gebeurt ook dat zij kritieken
formuleren op elkaars interpretaties.
-
Wat zeggen anderen
Aansluitend,
en meer algemeen, is het altijd zinvol interpretaties door
anderen na te lezen, hun argumenten te controleren, en vooral ook te
onderzoeken hoe representatief hun mening is voor de muslimwereld. Het
is niet omdat iemand een vers op een bepaalde manier interpreteert, dat
de meerderheid van de muslims het daarmee eens is. Het kan in tegendeel
een standpunt zijn dat door de meerderheid van muslims verworpen wordt.
Ook is het zo dat sommige Koraninterpretaties systematisch de
spirituele overtuiging weergeven van de beweging waartoe de commentator
behoort. Met zijn Koranexegese wil hij dus 'bewijzen' dat de beweging
waartoe hij behoort de waarheid in pacht heeft. Ook daar moet men
waakzaam voor zijn. Verder zijn er de 'traditionele', conservatief
aanvoelende interpretaties en de 'moderne' interpretaties die verzen
bekijken vanuit een hedendaags perspectief. Er zijn ook interpretaties
in omloop die opgesteld zijn door critici en tegenstanders van de
Islam. Het is nuttig deze interpretaties te vergelijken met antwoorden
die muslims daarop geformuleerd hebben, om zo een ruimere kijk op de
zaak te krijgen.
-
Uniciteit van de Boodschap,
veelvuldigheid van interpretatie
Ten slotte is elke interpretatie relatief in vergelijking met het Woord
van God zelf. Muslims geloven dat er geen god bestaat dan God. God is
uniek, niets is met Hem te vergelijken:
"Zeg: "Hij is God,
als enige. God de bestendige. Hij heeft niet verwekt en is niet verwekt
en niet één is aan Hem gelijkwaardig.""(Koran
112:1-4)
Vermits niets of niemand te
vergelijken is met God, kan dus ook niemand beweren met 100% zekerheid
te weten wat God bedoeld heeft in een bepaald vers. Mensen kunnen
hoogstens zoeken het Woord van God te begrijpen. De Koranische verzen
zijn goddelijk, de interpretatie ervan is 'des mensen'. Daarbij kunnen
verschillende mensen tot verschillende interpretaties komen. Omdat
alleen God weet wat Hij precies bedoelde, bestaat er niet zoiets als
'de' interpretatie van de Koran. Wanneer iemand toch zou beweren met
zekerheid de betekenis van de Koran te begrijpen, zou hij zichzelf op
dezelfde hoogte stellen als God. Daarmee zou hij het meest centrale
geloofspunt van de Islam, met name dat er geen god is dan God,
verbreken, en zou hij zichzelf buiten het Islamitisch discours
plaatsen. Vandaar dat veel Koraninterpretaties eindigen met de
relativerende woorden: 'en God weet het best'.
________________________
|
© Linda Bogaert, 2004.
PS De (Nederlandstalige) Koran-citaten in alle bijdragen van deze reeks zijn afkomstig uit: "De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische
tekst in het Nederlands", door Fred Leemhuis, isbn 90 269 40785, uitgeverij: Unieboek in Houten, 1989 (regelmatig herdrukt) - met dien verstande dat Arabische namen (vb
Ibrahim) omwille van de herkenbaarheid vervangen werden door de Nederlandse naam (vb Abraham).
|
|