DE KOERDISCHE YEZIDI'S Een notitie, door h.de ley (2001)

Het 1000-tal Koerdische bootvluchtelingen die eind februari 2001 op de Franse Azurenkust strandden (laffelijk in de steek gelaten door de bemanning van het schip), waren overwegend yezidi’s uit Iraaks en Iraans Koerdistan. Aangezien het yezidisme hier weinig bekend is, enkele woordjes uitleg[1].

Door hun (hoofdzakelijk soennitische) vijanden traditioneel als “Satanaanbidders” verketterd  (hetzelfde gebeurde met die andere minderheid, de Ahl-e Haqq), hebben de yezidi's in hun mondeling overgeleverde geloofsopvattingen elementen bewaard van het oude zoroastrisme (cf. hun heilige tempel Lalesh, in de buurt van Mosûl, Noord-Irak, waar een heilig vuur wordt onderhouden), alsook van het manicheïsme (de strijd tussen Licht en Duister), het mithraïsme, e.a. 

Zijzelf - zoals ook de Ahl-e Haqq - ontkennen vaak ‘moslim’ te zijn (hun geloof zou ouder zijn zelfs dan het zoroastrisme en een soort "oerreligie" vormen, die teruggaat tot 2000 vK). Toch, denk ik (maar met veel aarzeling), mag het yezidisme tot ‘de islam’ worden gerekend in de heel bréde, cultuur-historische zin (als een soort van islamitische 'gnosis', met sterke verbanden ook naar het soefisme).[2]

We kunnen hierbij wijzen op: de Omayyadenkalief Yazîd (gest. 683), waaraan het yezidisme. zijn naam zou te danken hebben, en die vaak vereerd wordt als een incarnatie van de goddelijke geest; alsook op de zogenaamde "stichter" ervan, de soennitische Sheikh ^cAdi ibn Musafir, ca 1073-1162 (stichter van de ^cAdawiyya soefi orde): diens graf, eveneens bij Mosûl, is één van de grote yezidi heiligdommen. De "Zeven Heilige Wezens" (khâs)[3]  van de yezidi hebben zich ook belichaamd in figuren als ^cAlî (niet Mohammed!), kalief ^cAbû Bakr, Hasan al-Basrî, ook Jezus, e.a., maar Zoroaster of Mazdak komen in dat lijstje niet voor (idem nogmaals voor de  Ahl-e Haqq) - hoewel Zoroaster wel als een afvallige yezidi wordt bestempeld.[4]  Wat echter de naamgeving betreft, moet worden opgemerkt dat door de yezidi zelf de voorkeur wordt gegeven aan een vorm zónder aanvangs-y, dus bv. "Ezidi" of Êzîdî (terug te voeren op het Koerdische "Ezda" of "Azda", als naam voor God; "Ezidi" staat dan voor "volk van God").   

Ook de yezidi’s zijn eeuwenlang, tot vandaag, vervolgd door vijandige buren of regimes, met als triest hoogtepunt de massale slachtpartij die in 1832 onder hen werd aangericht door de Bey van Rowanduz. Ten tijde van het Osmaanse rijk emigreerden zij daarom en masse naar de Kaukasus (ze speelden een belangrijke rol in Armenïe, Azerbeïdjan en Georgië). Sedert de val van de Sovjet-Unie is hun situatie ook daar verslechterd: in het huidige Armenië bv. wordt blijkbaar politiek ingespeeld op de verdeeldheid tussen moslim- en yezidi-Koerden.[4bis] Onder de Turkse republiek hebben de resterende gemeenschappen als gevolg van de repressie zo goed als allemaal Turkije verlaten voor West-Europa, vooral Duitsland. Vandaag zouden er nog een half miljoen leven in Iraaks Koerdistan, 150.000 in het Kaukasusgebied en 75.000 in West-Europa, vooral Duitsland en Zweden. In België heeft de yezidi-gemeenschap haar centrum in Luik; in het Brusselse leven yezidi's afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie.[5]

Als een orale ‘volksreligie’ (in het Koerdisch), zonder Schriftuur, met bijzondere zuiverheidstaboe’s en traditioneel erg ‘gesloten’ gestructureerd in een soort van kastensysteem en bovendien endogaam (je wordt als "yezidi" geboren; je kan het dus niet "worden"), ondervinden de yezidi’s vandaag de dag grote problemen om zich binnen de stedelijke Europese samenlevingen te handhaven of te institutionaliseren. Voornamelijk in Duitsland werden en worden er eigen verbanden opgericht.

--------------------

Zie nu het uitgebreide artikel in Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Yazidis , alsook, over de Melek Tawûs (of: Taws, of Taus, of Ta'us): http://en.wikipedia.org/wiki/Malak_Ta%E2%80%99us 

Zie ook de Duits- en Koerdischtalige website, "Dengê Êzîdiyan", http://www.yezidi.org/ ; en de Arabisch-, Duits-, Engels en Koerdischtalige site: www.lalish.com (vooral deze laatste bevat veel materiaal, ook muzikaal, wetenschappelijk, enz.).
Informatie ook op de anonieme (Engelstalige) webpagina, http://www.geocities.com/Athens/Thebes/2153/yezidi

[Addendum 5/5/08: Zie nu ook de bijdrage op de website van het Brusselse Koerdische Instituut, die het yezidisme vanuit een yezidivisie presenteert: 'Oh mijn God, bescherm eerst 72 naties en dan ons volk' - De ware verhalen over het yezidi-geloof", door Leyla Tsjeldargushi (Publicatie: juli 2002), URL: http://www.kurdishinstitute.be/page.php?ID=325